Bir Sözleşmenin 6 Temel Unsuru: Eksiksiz Rehber

Coming soon — Get career resources, software reviews, & expert tips right in your inbox Get Free Access

Türü ve karmaşıklığı ne olursa olsun, sağlam bir sözleşme her zaman bu makalede açıklanan altı temel unsuru içermelidir. Bunlardan herhangi biri eksikse sözleşme hukuken geçerli olmayacaktır.

elements of a contract featured image

Altı yaşında olduğunuz günlere geri dönelim. Muhtemelen çok az sorumluluğunuz veya endişeniz vardı ve yapabileceğiniz en bağlayıcı anlaşma serçe parmak sözü vermek olurdu. O zamanlar bu serçe parmak sözü sizin için her şey demekti; ancak artık işletmelerin bu sözün taşa kazınmasını sağlamak için bir dizi yasal adımı izlemesi gerekiyor. Sözleşme taşı, yani.

İster bir anlaşmayı kesinleştiriyor ister bir düzenlemeye varıyor olun, hukuken bağlayıcı bir sözleşmeye sahip olmak tüm tarafların taahhütlerini, haklarını ve koşullarını güvence altına alır. Bunu, sözleşmeye dahil olan taraflar arasında güven ve emniyet duygusu oluşturan resmî bir söz olarak düşünebilirsiniz. Bu sözü bozarsanız, muhtemelen bir tür yasal işlem veya hukuki sonuçla karşı karşıya kalırsınız.

Kariyerim boyunca sözleşme hazırlama ve imzalama konusunda hatırı sayılır bir deneyim edindim. Türü ve karmaşıklığı ne olursa olsun, sağlam bir sözleşme her zaman altı temel unsuru içermelidir: teklif, kabul, farkındalık, karşılık, ehliyet ve yasallık. Bu alandaki uzmanlıklarını derinleştirmek isteyenler için sözleşme yönetimi kursları bu temel ilkeler hakkında değerli bilgiler sağlayabilir. Bu unsurlardan herhangi biri eksikse sözleşme hukuken geçerli sayılmaz.

Bu makalede, geçerli bir sözleşmenin temel unsurlarını açıklayarak hem yazılı hem de sözlü anlaşmaların nasıl hukuken bağlayıcı hâle geldiğini ve mahkemede uygulanabilir olduğunu anlatacağım.

Sözleşme Nedir?

Sözleşme, iki veya daha fazla taraf arasındaki yükümlülükleri, hakları ve sözleşmenin ihlali hâlindeki cezaları belirleyen hukuken bağlayıcı bir anlaşmadır. Bir sözleşme mevcutsa yazılı olabilir veya sözlü olarak kararlaştırılabilir ve her tarafın taahhütlerini yerine getirmesini ve hak kazandığı avantajlardan yararlanmasını sağlamada önemli bir rol oynar.

Bir Sözleşmenin Temel Unsurları Nelerdir?

Doğrudan konuya girelim ve bir sözleşmenin altı temel unsurunu daha ayrıntılı inceleyelim. Bunların tümünü sözleşme yönetimi sürecinizde anlamanız önemlidir.

Sarı bir arka plan üzerinde bir sözleşmenin 6 temel unsurunu gösteren beyaz bir hukuki belge: teklif, kabul, farkındalık, karşılık, ehliyet ve yasallık.
Yeni bir yazılım uygulaması veya başka bir ticari işlem için sözleşmeleri incelerken belgede bu 6 temel unsuru arayın. Her iki tarafın da bu 6 unsurun tamamını anlaması ve kabul etmesi gerekir; aksi takdirde sözleşme geçersiz kılınabilir.

1. Teklif — Anlaşmanın Temeli

Hukuki bir sözleşme yapmaya gelince iki temel unsur gerekir: bir tarafın teklifi ve diğer tarafın bu teklifi kabul etmesi. Bunu, bir kişinin “Sen benim için şunu yaparsan ben de senin için bunu yaparım” diyerek verdiği bir söz olarak düşünün. Teklif olmadan anlaşma da olmaz.

Geçerli olabilmesi için teklif açık ve kesin olmalıdır. Teklifi yapan kişi (teklif sahibi), diğer tarafla (teklif alıcı) bir anlaşmaya girme niyetini bildirmelidir. Teklif alıcı, teklifin şartlarını açıkça veya örtülü olarak kabul ederse karşılıklı rıza oluşur! Böylece hukuk uyarınca bağlayıcı bir sözleşmeniz olur.

Bir teklifin sıradan bir ifadeden fazlası olması ve gerçekten hukuki bir belge biçiminde sunulması gerektiğini unutmayın. Örneğin, mal satışında biri bir arabayı 500 $ karşılığında satmayı teklif eder ve teklif kabul edilirse bağlayıcı bir sözleşme oluşur. Ancak bir arabanın üzerine sadece “Satılık” tabelası koymak teklif değildir; potansiyel alıcıların teklif sunması için yapılan bir “teklif sunmaya davet” niteliğindedir ve bu nedenle hukuken bağlayıcı değildir.

Teklifler zorlayıcı olabilir; çünkü kabul edilmeden önce geri çekilebilir veya değiştirilebilirler. Teklif alıcı farklı şartlar önerirse (karşı teklif), ilk teklif iptal edilir ve yeni müzakereler başlar. Sözleşmeler ve tekliflerle ilgilenirken bu olasılıkları göz önünde bulundurun.

Get Free Access
Join the next generation of CROs and unlock trends, tips, and tools to help you tackle today's challenges and prepare for the future of GTM.
Get Free Access

Have an account? Log In

2. Kabul — “Kabul Ediyorum” Beyanı

Geçerli bir teklif sunulduğunda sıra teklifin kabulüne gelir. Kabul, teklif alıcının teklifin belirli şartlarını değiştirmeden kabul etmesidir. Bu, “Kabul ediyorum, haydi yapalım!” demek gibidir.

Sözleşmenin kabulü açıkça ifade edilebilir (net biçimde belirtilir) veya örtülü olabilir (eylemlerle gösterilir). Bu süreçte, özellikle karşı tekliflerle işler biraz karmaşıklaşabileceğinden, teklif sahibi ile teklif alıcı arasındaki iletişimin açık kalması hayati önem taşır. Taraflardan biri ilk teklifi kabul etmek yerine yeni şartlar önerirse süreç yeniden başlar ve yeni bir anlaşma için müzakereler yürütülür.

Koşullu kabul olarak da adlandırılan nitelikli kabul diye bir kavram da vardır. Bu, teklifte bulunan kişinin, teklifi yapan kişiye şartlar ve koşullarda bazı değişiklikler yapılması hâlinde veya belirli bir olayın gerçekleşmesi durumunda kabul edeceğini söylemesiyle ortaya çıkar. Elbette nihai kabul için hâlâ her iki tarafın karşılıklı mutabakatı gerekir.

3. Farkındalık — Ortak Anlayış

Herhangi bir sözleşmenin bağlayıcı olabilmesi için her iki tarafın da neye dahil olduklarının tamamen farkında olması veya “zihinlerin buluşması” gerekir. Bu şu anlama gelir: 

  • Her iki taraf da aktif olarak katılır ve sözleşmeyi kabul eder.
  • Bir sözleşmeye girdiklerini bilirler.
  • Anlaşmayı kabul ettiklerini açıkça ve kesin bir şekilde ortaya koyarlar.
  • Sözleşmenin içeriğini kabul eder ve yükümlülüklerini gönüllü olarak üstlenirler.

Taraflardan biri, baskı, dolandırıcılık, aşırı nüfuz kullanımı veya yanlış beyanda bulunma nedeniyle sözleşmenin şartlarını tam olarak anlamadığını kanıtlayabilirse, sözleşme geçersiz kılınabilir. Bu nedenle, sözleşmeyi kesinleştirmeden önce her iki tarafın da şartları tam olarak anladığından ve kabul ettiğinden emin olmak çok önemlidir.

Bir sözleşme imzalarken bilmeniz gereken diğer hukuki hususlar nelerdir? Bir sözleşmeyi hükümsüz ve geçersiz kılan unsurları öğrenin.

4. Karşı edim — Verme veya alma

Sözleşme hukukunda karşı edim, sözleşmeyi resmî hâle getirmek için her bir tarafın vazgeçtiği veya yapmayı taahhüt ettiği şeydir. Buna para, mal, hizmet veya mülk gibi değer taşıyan unsurlar dâhil olabilir. Örneğin, bir iş sözleşmesinde işverenin karşı edimi iş ve ücret, çalışanın karşı edimi ise işveren için çalışma taahhüdüdür.

Karşı edim, bir tarafın yapma hakkına sahip olduğu bir şeyi yapmaktan kaçınmasını da içerebilir. Örneğin, biri sizden kendi evinizde sigara içmeyi bırakmanızı isterse, bu da karşı edimin bir parçası olabilir.

Karşı edimin her zaman parayla ilgili olmadığını unutmayın; mahkemeler genellikle bunun adil olup olmadığını değerlendirmez. Değiş tokuş tek taraflı gibi görünse bile kişiler sözleşme yapmakta özgürdür. Elbette, karşı edimin yeterliliğinin değerlendirilebileceği, çalışanların rekabet etmeme sözleşmeleri gibi bu kuralın istisnaları vardır.

5. Ehliyet — "Kabul ediyorum" diyebilme yetisi

Bir sözleşmeye girmeden önce, ilgili tüm tarafların sözleşmenin sonuçlarını anlama (veya "hukuki ehliyet") ve bilinçli kararlar verme yetisine sahip olması gerekir. 

Ehliyeti olmayan biriyle bilerek sözleşme yapmak hukuki sonuçlara yol açabilir. Örneğin, bir kişi sarhoşken veya aşırı nüfuz altında bir belge imzalarsa, sözleşme yapma ehliyeti sorgulanabilir. 

Ayrıca, biri imza sahibinin ehliyetsizliğinden yararlanırsa mahkemeler daha az hoşgörülü davranacak ve zarar gören tarafı destekleyebilecektir.

6. Hukuka uygunluk — Hukuka uygun amaç

Her icra edilebilir sözleşmenin, anlaşmanın geçerliliğini ve icra edilebilirliğini sağlamak için açık ve hukuka uygun bir konusunun olması gerekir. Buradaki "konu", etkinlik düzenlemek veya kumar oynamak gibi belirli faaliyetler amacıyla bir ev satın almak ya da kiralamak gibi, sözleşmenin amacını ifade eder.

Bir konu şu durumlarda hukuka aykırı kabul edilir:

  • Mevcut yasalara aykırıdır.
  • Kanunlar tarafından yasaklanmıştır.
  • Dolandırıcılık veya mülke ya da kişilere zarar verme içerir.
  • Ahlaka aykırıdır veya kamu düzenine aykırıdır.
  • Suç teşkil eden faaliyetler içerir.

Bir sözleşme başlangıçta hukuka uygun olsa bile, daha sonra yeni hükûmet düzenlemeleriyle veya diğer hukuki değişikliklerle çelişmesi hâlinde geçersiz hâle gelebileceğini unutmayın. Bu nedenle, sözleşme süresi boyunca güncel gelişmeleri takip etmek ve uyumu sağlamak her zaman en iyisidir.

Sözleşme sınıflandırması

Tüm sözleşmeler şu üç kategoriden biri olarak sınıflandırılabilir:

Eylem içeren

Bu sözleşmeler, tarafların belirli eylemleri veya edimleri yerine getirmeyi taahhüt etmesini içerir. Bir taraf, diğer taraftan alacağı başka bir şey karşılığında bir şey yapmayı kabul eder. Örneğin, lavabonuzu tamir etmesi için bir tesisatçı tuttuğunuzda örtülü bir sözleşme kurulmuş olur ve sağlanan hizmetin ücretini ödersiniz.

Yazılı sözleşme

Yazılı sözleşme, yazılı olarak belgelenmiş ve hukuken bağlayıcı bir anlaşmadır. Her iki tarafın üzerinde anlaşmaya vardığı hüküm ve koşulları açıkça ortaya koyar ve imzalandığında icra edilebilir hâle gelir. Yazılı sözleşmeler, anlaşmanın açık bir kaydını sağlayarak yanlış anlaşılma veya çatışma olasılığını azaltır. Satış sözleşmeleri ve arazi anlaşmaları bunlara örnektir.

Sözlü sözleşme

Sözlü sözleşme, yazılı belgesi olmayan sözlü bir anlaşmadır. Bazı durumlarda hukuken bağlayıcı olabilseler de somut kanıt veya açık şartların bulunmaması nedeniyle uygulanmalarını sağlamak zor olabilir; ayrıca güvene ve hafızaya dayanırlar. Bir arkadaştan kitap ödünç almak veya biriyle belirli bir saatte buluşmayı kabul etmek bunlara örnektir. Sözlü sözleşmelere yalnızca makul davranan kişilerle girmek en iyisidir.

Rana Bano

Yazarın Notu

Sözleşmelerin uygulanabilirliği, yargı bölgesine ve belirli şartlara bağlıdır. Bazı durumlarda sözleşmelerin hukuken uygulanabilir olabilmesi için yazılı olması gerekirken, diğer durumlarda sözlü sözleşmeler de geçerli olabilir. Yaptığınız sözleşmelerin sonuçlarını ve gerekliliklerini tam olarak anladığınızdan emin olmak için durumunuza özel tavsiyeler sunabilecek hukuk uzmanlarına danışmanızı öneririm.

More Articles

Sözleşme İhlali Neyi İfade Eder?

Sözleşme ihlali, taraflardan birinin geçerli bir nedeni olmaksızın sözleşmede belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya edimini gerçekleştirmemesi durumunda ortaya çıkar. Temel olarak bu, taraflardan birinin anlaşmadaki kendi yükümlülüğünü yerine getirmediği ve üzerinde uzlaşılan şartların ihlal edilmesine yol açtığı bir durumdur.

Sözleşme ihlalleri farklı türlerde olabilir:

  • Küçük İhlal: Bir ürün veya hizmetin üzerinde anlaşılan teslim tarihinde alınmaması durumunda ortaya çıkar. Örneğin, bir satıcı önemli bir sunum için klasörleri bir gün gecikmeli teslim ederse, alıcı yine de ödeme yapmak zorundadır; ancak gecikmeden kaynaklanan zararlar için tazminat talep edebilir.
  • Esaslı İhlal: Bir sözleşmenin temel unsurlarından birinin üzerinde anlaşıldığı şekilde yerine getirilmemesi durumunda meydana gelir. Örneğin, alıcı nadir bulunan bir ürün için satıcıya ödeme yapmış, ancak satıcı aniden ürünü satmamaya karar vermiştir.
  • Fiilî İhlal: Taraflardan birinin sözleşme şartlarını başlangıçta üzerinde anlaşıldığı şekilde yerine getirmeyi açıkça reddetmesi durumudur. Örneğin bir tedarikçi, ödemeyi aldıktan sonra ya bir sevkiyatı teslim etmez ya da yanlış stoğu teslim eder.
  • Öngörülen İhlal: Bir tarafın sözleşmenin şartlarını ve yükümlülüklerini yerine getiremeyeceğini önceden bildirmesi durumunda ortaya çıkar. Örneğin hizmeti alan taraf, bir aylık hizmetin ücretini ödemeyeceğini söyler ancak hizmeti almaya devam etmeyi bekler.

Ceza gerektiren bir suç olmamasına rağmen, tüm taraflar değişiklik yapma konusunda anlaşmadıkça sözleşmeye uyulması gerekir. Sözleşme ihlalinin sonuçları sözleşmenin içinde belirtilmiş olabilir; ancak çoğu durumda ihlalin giderilmesi, ihlali gerçekleştiren tarafın başlangıçta üstlendiği yükümlülüğü yerine getirmesini içerebilir.

RevOps'ta Sözleşme Türleri

İşletme sözleşmeleri, gelir elde etme ve müşteri etkileşimleriyle ilgili şartları, koşulları ve taahhütleri belirledikleri için RevOps alanında hayati bir rol oynar. 

  • Satış Sözleşmeleri: Ürünler, fiyatlandırma ve ödeme ayrıntıları da dâhil olmak üzere müşterilerle yapılan satışların şartlarını belirler.
  • Abonelik Sözleşmeleri: Abonelik tabanlı ürün veya hizmetlerin abonelik şartlarını, yenilemelerini ve fiyatlandırmasını tanımlar.
  • İş Ortağı Anlaşmaları: İş ortaklarıyla gelir paylaşımı ve iş birliği şartlarını belirler.
  • Tedarikçi Sözleşmeleri: Temel mal veya hizmetleri sağlayan üçüncü taraf tedarikçilerle ilgili şartları belirler.
  • Hizmet Seviyesi Anlaşmaları (SLAs): Hizmet standartlarını, yanıt sürelerini ve sorun çözümüne ilişkin taahhütleri tanımlar.
  • Gizlilik Anlaşmaları (NDAs): Müşterilerle, iş ortaklarıyla veya tedarikçilerle paylaşılan hassas bilgileri korur.
  • Yenileme Sözleşmeleri: Yinelenen gelir modelleri için yenilemeleri ve şartları yönetir.

Sözleşme Yönetimini Otomatikleştirin

Sözleşme yönetimi gerçekten karmaşık olabilir; ancak iyi bir haberim var: Gelişmiş otomatik araçları kullanarak zaman alan sözleşme sürecini kolaylaştırabilirsiniz. Seçenekleri daraltmak ve ihtiyaçlarınıza en uygun çözümü bulmak için En İyi Sözleşme Yönetimi Yazılımları rehberimize göz atın veya sözleşme yönetimi yazılımında nelere dikkat edilmesi gerektiği hakkındaki yazımızı okuyun.

CRO Club'dan daha fazla harika içeriği kaçırmak istemiyorsanız, tüm içerikleri doğrudan gelen kutunuza almak için bültenimize abone olun.

Rana Bano
Rana is a B2B writer and researcher specializing in sales, marketing and customer success. She aims to help RevOps teams take strategic steps and achieve their desired goals by providing them with actionable advice. When she isn't writing, you'll find her binge-watching or binge-reading — there’s no in-between.

You may also like